Επιλέγοντας μηχανισμό...

Κείμενο: Παναγιώτης Κοτσόκολος - Φωτογραφίες: Γιάννης Γιατράκος

Κατ’ αρχήν θα πρέπει να γνωρίζετε τι ακριβώς θέλετε από τον μηχανισμό που σκοπεύετε να αγοράσετε. Πολλοί μηχανισμοί έχουν σχεδιαστεί από τους κατασκευαστές για συγκεκριμένα είδη ψαρέματος, αλλά αρκετοί, όπως άλλωστε και τα καλάμια, καλύπτουν και άλλα είδη ψαρέματος. Έτσι, η γνώση του είδους ψαρέματος που σκοπεύετε να τον χρησιμοποιήσετε, θα σας οδηγήσει σε μια σωστή αγορά.

Τα χρήματα είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας από όλους όσους θα σας απασχολήσουν. Μπορεί ο κανόνας να είναι "ότι πληρώνεις παίρνεις", όμως πλέον πολλοί κατασκευαστές προσφέρουν σε δελεαστικότατες τιμές πολύ αξιόλογους μηχανισμούς. Αξιολογώντας οικονομικά έναν μηχανισμό, θα πρέπει να συνυπολογίσετε, πέρα από το όνομα του κατασκευαστή και την εγγύηση που σας παρέχεται, την διαθεσιμότητα σε ανταλλακτικά, την αναβάθμιση και την υποστήριξη του γενικότερα. Δαπανώντας λίγα περισσότερα χρήματα για έναν "επώνυμο" μηχανισμό, ίσως γλυτώσετε από το ενδεχόμενο να πετάξετε στην πρώτη αστοχία, όλα τα χρήματα που δώσατε μαζί με τον φθηνότερο μηχανισμό. Ας δούμε λοιπόν τις δυνατότητες επιλογής που έχετε και όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε  γι’ αυτές.

Κατηγορίες μηχανισμών
Υπάρχουν δύο κατηγορίες μηχανισμών: οι κάθετης και οριζόντιας περιέλιξης. Οι κυριότερες διαφορές τους είναι η γωνία που σχηματίζει  η πετονιά πριν τυλιχτεί στην μπομπίνα του μηχανισμού και η θέση στην οποία τοποθετούνται στο καλάμι, με τους κάθετης περιέλιξης να τοποθετούνται στο κάτω μέρος και τους οριζοντίου  στο επάνω μέρος του καλαμιού μας. Επίσης, οι κάθετης περιέλιξης, προσφέρουν την δυνατότητα εναλλαγής της μανιβέλας για αριστερόχειρες ή δεξιόχειρες σε αντίθεση με τους οριζόντιας περιέλιξης που δεν παρέχουν τέτοια δυνατότητα.

α) Κάθετης περιέλιξης: Είναι γνωστοί σαν Fixed Spool  σε πολλές χώρες ανάμεσά τους και η Ελλάδα, ενώ στην Αμερική είναι γνωστοί με την ονομασία Spinning. Είναι η κατηγορία με τις περισσότερες πωλήσεις και έχουν εφαρμογή σε όλα σχεδόν τα είδη ψαρέματος. Κάτι που θα πρέπει να λάβετε σοβαρά υπόψη σας, είναι ότι, όπως και στα καλάμια, υπάρχουν μηχανισμοί που μπορούν να δεχθούν νήματα και άλλοι όχι.
Στους μηχανισμούς κάθετης περιέλιξης υπάρχουν τρεις κύριες υποκατηγορίες, οι οποίες διαφοροποιούνται ανάλογα με τη θέση που έχουν τοποθετηθεί τα φρένα τους. Έχουμε λοιπόν μηχανισμούς με πίσω φρένα, εμπρός φρένα και τέλος μηχανισμούς με διπλά φρένα. Αναλυτικότερα:

• Μηχανισμοί με πίσω φρένα "Rear Brake" (φωτ. 1): Σ’ αυτήν την υποκατηγορία τα φρένα είναι τοποθετημένα στο πίσω μέρος του μηχανισμού, μέσα από την περιμετρική "βίδα" ρύθμισής τους. Η εφαρμογή του φρένου γίνεται πάνω στο κεντρικό άξονα που περιστρέφεται μαζί με την μπομπίνα και είναι σαφώς μικρότερης διαμέτρου από τους αντίστοιχους εμπροσθόφρενους μηχανισμούς, με ότι αυτό συνεπάγεται στην συνολική τους απόδοσή. Πολλοί κατασκευαστές, πισόφρενων μηχανισμών, παρέχουν μοντέλα με μοχλό γρήγορης αυξομείωσης της έντασης των φρένων, τον οποίο ονομάζουν "Fast Drag", "Fighting Drag" (φωτ. 2), κλπ. Στα θετικά τους μπορείτε να σημειώσετε την εύκολη πρόσβαση στα φρένα κατά την διάρκεια της "μάχης".
• Μηχανισμοί με εμπρός φρένα "Front Brake" (φωτ. 3):  Σ' αυτήν την υποκατηγορία, τα φρένα είναι τοποθετημένα στο εμπρός μέρος του μηχανισμού, μέσα στη μπομπίνα της πετονιάς και η "βίδα" ρύθμισής τους βρίσκεται ακριβώς επάνω τους. Το θετικό αυτής της τοποθέτησης είναι ότι η εφαρμογή του φρένου γίνεται πάνω στην περιστρεφόμενη μπομπίνα, (ο κύριος άξονας παραμένει σταθερός), με αποτέλεσμα την πιο ομαλή λειτουργία τους. Σημαντικότατο πλεονέκτημα, είναι η πολύ μεγαλύτερη διάμετρος των υλικών τριβής η οποία έχει σαν αποτέλεσμα την καλύτερη απόδοσή τους, (περισσότερα φρένα) και τη μικρότερη αύξηση της θερμοκρασίας τους στην διάρκεια της "μάχης". Επίσης, ένα θετικό σημείο είναι και η δυνατότητα μεγαλύτερης μικρορύθμισης των φρένων. Στα αρνητικά μπορείτε να σημειώσετε την δυσκολία πρόσβασης στα φρένα, που έχουν όλοι όσοι χρησιμοποιούν για πρώτη φορά τέτοιο μηχανισμό.
• Μηχανισμοί με διπλά φρένα (φωτ. 4): Είναι η τρίτη υποκατηγορία, γνωστότερη με ονομασίες "bait feeder" ἠ "bait runner". Οι μηχανισμοί αυτοί έχουν διπλό μηχανισμό φρένων, εμπρός και πίσω. Η φιλοσοφία σχεδιασμού τους έγκειται στην εμπλοκή, μέσω του μοχλού που βρίσκεται στο κάτω μέρος του μηχανισμού, του πίσω φρένου στην διάρκεια που το δόλωμα "ψαρεύει" και η αυτόματη απεμπλοκή των πίσω φρένων με την εμπλοκή των εμπρός, όταν κινήσουμε την μανιβέλα του μηχανισμού ή "χτυπήσει" κάποιο ψάρι. Υποκατηγορίες των πιο πάνω μηχανισμών είναι οι "Trigger" ή "Lever Brake" μοντέλα που χρησιμοποιούνται πάρα πολύ στην Ασία και οι "Closed Face" μηχανισμοί που χρησιμοποιούνται κυρίως στην Αμερική από μικρούς και αρχάριους ψαράδες λόγω της ευκολίας χρήσης τους. Στην Ελλάδα μοντέλα "Closed Face" και "Trigger" μηχανισμών υπάρχουν ελάχιστα, μιας και δεν παρουσιάζουν εμπορικό ενδιαφέρον, γι’ αυτό και δεν θα επεκταθούμε περισσότερο.

β) Οριζόντιας περιέλιξης ή Οριζοντίου Τυμπάνου:  Στην  Αμερική αυτοί οι μηχανισμοί ονομάζονται Casting και σε πολλές άλλες χώρες είναι γνωστοί με την ονομασία Multiplier. Είναι μηχανισμοί σαφώς λιγότερο δημοφιλείς, μιας και απευθύνονται σε πιο  ειδικευμένα είδη ψαρέματος. Υπάρχουν αρκετοί τύποι και σε αυτήν την κατηγορία όπως οι "Bait Casting" και οι "Conventional".

• Bait Casting είναι οι μηχανισμοί που συνήθως χρησιμοποιούνται σε ψάρεμα με τεχνητά δολώματα σε γλυκά και αλμυρά νερά. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες τους "Low Profile" (φωτ. 5)  και τους "Round Bait casting" (φωτ. 6). Οι "Low Profile" είναι μηχανισμοί μικρότεροι σε μέγεθος και στα θετικά τους πρέπει να σημειώσετε την ευκολότερη χρήση τους, μιας και ταιριάζουν πιο εύκολα στο χέρι και το μικρότερο βάρος. Σε αντίθεση, οι "Round Bait Casting" μηχανισμοί, λόγω του μεγαλύτερου μεγέθους, έχουν κατά κανόνα μεγαλύτερα φρένα, με ότι θετικό σε απόδοση και δύναμη σημαίνει αυτό, ενώ έχουν μεγαλύτερη χωρητικότητα και συνήθως είναι στιβαρά κατασκευασμένοι από  αλουμίνιο.
• Οι "Conventional"  είναι μηχανισμοί που χρησιμοποιούνται κυρίως σε ψαρέματα που στοχεύουν σε μεγάλα θηράματα. Είναι κατασκευασμένοι κυρίως από υψηλής ποιότητας αλουμίνιο ή γραφίτη και όπως οι Round Bait Casting μπορούν να έχουν κατανεμητή πετονιάς / Level-Wind (φωτ. 7) και εφοδιάζονται με φρένα σε μορφή αστεριού "Star Drags" (φωτ. 8) ή με μοχλικό σύστημα φρένων "Lever drags" (φωτ. 9). Μπορούν να δεχθούν όλα τα είδη πετονιάς, νήματος κλπ.

Υλικά κατασκευής
Το υλικό κατασκευής ενός μηχανισμού είναι πολύ σημαντικό στοιχείο, μιας και καλείται να ανταπεξέλθει  όχι μόνο στη σκληρή χρήση που πολλές φορές επιφυλάσσουμε στο μηχανισμό, (πτώσεις, γδαρσίματα κλπ.,) αλλά και στις αντίξοες συνθήκες που καλείται αυτός να λειτουργήσει, όπως αυτές με τις υπερβολικά διαβρωτικές ιδιότητες που έχει το θαλασσινό νερό.
Οι κατασκευαστές, πέρα από τα "παραδοσιακά" υλικά όπως αυτά του γραφίτη και του αλουμινίου που χρησιμοποιούν στην κατασκευή του "σώματος" του μηχανισμού, προσπαθώντας πλέον να ικανοποιήσουν τους αγοραστές ή απλά πρωτοτυπώντας, ώστε να προσεγγίσουν περισσότερους, χρησιμοποιούν και άλλα υλικά όπως ανθρακονήματα ή μαγνήσιο. Όσοι λοιπόν ενδιαφέρονται για χρήση του μηχανισμού τους σε θαλάσσιο περιβάλλον (και  στην Ελλάδα πιστεύω οι περισσότεροι), θα πρέπει να εξετάσουν πολύ προσεκτικά από τι είναι κατασκευασμένος ο κάθε μηχανισμός και τις αντιδιαβρωτικές ιδιότητες κάθε υλικού, αλλά και κάθε εξαρτήματος. Άλλωστε, τους πιστοποιημένους για αλμυρό νερό (SW από το Salt Water) ο κάθε κατασκευαστής φροντίζει να τους επισημάνει όχι μόνο ονομαστικά αλλά και τιμολογιακά.

Σε γενικές γραμμές, ένας μηχανισμός από αλουμίνιο είναι πιο στιβαρός κατασκευαστικά, με καλή αντιδιαβρωτική συμπεριφορά, ειδικότερα εάν έχει υποστεί τις κατάλληλες επεξεργασίες προστασίας, όπως η ανοδίωση και έχει καλύτερες επιδόσεις σε κρούσεις και γδαρσίματα. Σαν μειονέκτημα θα μπορούσαμε να αναφέρουμε το αυξημένο βάρος και την αυξημένη τιμή, σε σχέση με αυτούς που κατασκευάζονται από γραφίτη. Οι μηχανισμοί από γραφίτη είναι οι πιο κοινοί και οικονομικά προσιτοί, αλλά με περιορισμούς στην αντοχή κρούσεων και επαφής. Τέλος, οι μηχανισμοί από "νέα" υλικά, (ανθρακονήματα, κράματα μαγνησίου κλπ.,) είναι σημαντικά ελαφρύτεροι από τους παραπάνω (αλουμινίου ή γραφίτη),  με καλύτερες αντιδιαβρωτικές ιδιότητες, με εξαίρεση ίσως όσους περιέχουν μαγνήσιο, λόγω της χημικής συμπεριφοράς τους στην επαφή τους με το αλατόνερο. Αυτοί οι μηχανισμοί είναι πιο ευαίσθητοι στα χτυπήματα από αυτούς του αλουμινίου και προς το παρόν αρκετά ακριβότεροι.

Τα επόμενα σημαντικά εξαρτήματα ενός μηχανισμού είναι τα σημεία που εδράζουν τα περιστρεφόμενα εξαρτήματά του, δηλαδή τα ρουλεμάν. Τα ρουλεμάν καλούνται να μειώσουν τις τριβές που αναπτύσσονται κατά την περιστροφή των κινούμενων μερών του μηχανισμού, καθιστώντας τη λειτουργία τους ομαλότερη.
Συνεπώς, μπορεί να ισχύει ο κανόνας "όσο περισσότερα τόσο καλύτερα", όμως η υπερβολή (πολλές φορές για εμπορικούς λόγους) υπάρχει πάντα. Έτσι έχουμε μηχανισμούς Fixed Spool  με ένα ρουλεμάν αλλά και μηχανισμούς με 10 ή ακόμη και 12 ρουλεμάν. Κατά συνέπεια το να πάρετε στα χέρια σας το μηχανισμό και να "νοιώσετε" πως αυτός δουλεύει και περιστρέφεται είναι κάτι αναγκαίο. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε την αντισκωριακή προστασία που παρέχει ο κάθε κατασκευαστής, την οποία φροντίζει να δημοσιοποιεί, (π.χ. A-RB=Anti-Rust Bearings για την Shimano ή CRBB=Corrosion Resistant Ball Bearings για την DAIWA κλπ.,).
Τέλος, κάθε μηχανισμός αποτελείται από διάφορα γρανάζια που καλούνται να μεταδώσουν τη κίνηση από τη μανιβέλα στη μπομπίνα. Και εδώ τα υλικά κατασκευής διαφέρουν, με κυριότερα το αλουμίνιο, τον ορείχαλκο, το ανοξείδωτο ατσάλι και σε μερικές περιπτώσεις πλαστικά ή Teflon.  Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να λάβετε υπόψη σας όλες τις αντιδιαβρωτικές ή αντισκωριακές τους ιδιότητες, χωρίς να παραβλέψετε την αντοχή στη μακροχρόνια και σκληρή χρήση.

Η πολύτιμη χωρητικότητα

Σημαντικός παράγοντας στην επιλογή ενός μηχανισμού είναι και η χωρητικότητά του σε πετονιά. Οι κατασκευαστές στις μπομπίνες αναφέρουν δύο ή τρείς διαφορετικές χωρητικότητες σε πετονιά,  στοιχείο που αποτελεί έναν πολύ καλό οδηγό για την επιλογή σας, μιας και συνήθως οι μηχανισμοί και τα φρένα τους είναι σχεδιασμένα να αντέχουν στις αντοχές των συγκεκριμένων πετονιών. Οποιαδήποτε υπέρβαση σε μέγεθος πετονιάς, ενδέχεται, πέρα από το μειωμένο διαθέσιμο μήκος, να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη γενικότερη απόδοση του μηχανισμού, κυρίως στην απόδοση των φρένων του, αλλά και μακροχρόνια να του προκαλέσει φθορές. Σχετικά με τους μηχανισμούς που είναι κατάλληλοι να δεχθούν νήμα, Dacron κλπ., οι σοβαροί κατασκευαστές, έχουν υπολογίσει και αυτήν την πιθανότητα χρήσης, γνωρίζοντας τις δυνατότητες αντοχής που έχουν αυτά τα υλικά, σε σχέση με τη συγκριτικά μικρότερη διάμετρό τους, η οποία συνεπάγεται και την αύξηση της χωρητικότητας του μηχανισμού.

Συμπληρωματικά όλων των παραπάνω κριτηρίων επιλογής ενός μηχανισμού, μια προσεκτική εξέτασή του συγκριτικά με κάποιους άλλους, θα σας αποκαλύψει πολλά σχετικά με την στιβαρότητα της κατασκευής του σε καίρια σημεία, όπως η μανιβέλα, ο ρότορας και ο μηχανισμός οδήγησης της πετονιάς στην μπομπίνα (bail arm), αλλά και το φινίρισμά του και την συνολική προσοχή που έχει δοθεί από το κατασκευαστή.